GNU/Linux voor beginners

Een Nederlandstalige site over het vrije besturingssysteem GNU/Linux



Zelf aan de slag (in 3 stappen)

Het installeren en uitproberen van GNU/Linux is gemakkelijker dan je wellicht denkt. Het kiezen van de distributie (stap 1), is misschien nog wel het lastigst.

  1. Kies een distributie
  2. Bemachtig een installatie-medium
  3. Installeer of probeer GNU/Linux

Lees voordat je zelf aan de slag eerst de tips. Stap je volledig over op GNU/Linux? Lees dan ook de pagina Overstappen op GNU/Linux.

1. Kies een distributie

Distributies Distributies Distributies Distributies Distributies Distributies Distributies Distributies

GNU/Linux is er in vele "smaken" ofwel distributies. Voordat je met GNU/Linux aan de slag kunt, moet je eerst kiezen welke distributie je wilt gaan gebruiken.

Wat is een distributie?

GNU/linux bestaat uit verschillende onderdelen die door verschillende partijen, onafhankelijk van elkaar worden ontwikkeld. Het is een ingewikkelde en tijdrovende bezigheid om al die lossen onderdelen samen te voegen tot een volledig werkend besturings­systeem.

Daarom zijn er weer andere partijen die deze klus voor hun rekening nemen. Zij voegen de losse onderdelen samen tot zogenaamde Linux-distributies. Zo'n distributie (of kortweg distro) bestaat dus uit een volledig GNU/Linux besturings­systeem. Maar het omvat bovendien een hele hoop programma's en ook de software om alles te installeren.

Distributie & desktop

GNU/Linux kent verschillende desktop-omgevingen, zoals bijvoorbeeld GNOME, KDE, Xfce en LXDE. Vaak kun je per distributie kiezen uit verschillende desktop-omgevingen.

Meestal is er voor elke desktop-omgeving een aparte variant. Zo heeft de distributie Ubuntu onder andere de volgende varianten: Ubuntu (met GNOME als desktop), Kubuntu (met KDE) en Xubuntu (met Xfce). Bij sommige distributies (zoals Debian) is er maar één variant en kun je tijdens de installatie kiezen welke desktop-omgeving je wilt. Weer andere distributies bieden maar één desktop-omgeving.

Welke distributie moet je kiezen?

Door het grote aanbod, is het kiezen van een distributie voor veel mensen lastig. Een goede actuele Nederlandstalige site over distributies heb ik niet kunnen vinden. Wel is er de Engelstalige site DistroWatch.

DistroWatch heeft een handige zoekfunctie. Zo vind je eenvoudig:

Verder vind je op DistroWatch een overzicht van de meest bekende GNU/Linux-distributies.

Volledig vrije distributies

De meeste distributies bestaan niet volledig uit vrije software. Ze leveren bijvoorbeeld stuur­programma's (drivers) die niet vrij zijn. Wil je een distributie die volledig vrij is, kijk dan op de website van GNU (Engelstalig).

2. Bemachtig een installatie-medium

Over installatie-media & live-media

Een GNU/Linux-installatie-medium (cd, dvd of usb-stick) is vaak tevens een live-medium. Vanaf een live-medium kan GNU/Linux worden opgestart, zonder dat het op je computer wordt geïnstalleerd. Op deze manier kun je GNU/Linux uitproberen en ook de programma's die erop draaien.

Een usb-stick is sneller dan een cd en dvd. Gebruik daarom bij voorkeur een usb-stcik als je GNU/Linux "live" wilt uitproberen.

Installatie-medium kopen

Er zijn kant-en-klare cd's, dvd's en usb-sticks met GNU/Linux te koop. Je betaalt alleen voor het materiaal en de inspanningen van de verkoper, niet voor de software.

Installatie-media zijn bijvoorbeeld verkrijgbaar bij:

Je kunt ook kijken op de website van de distributie die je hebt gekozen, of daar aanbieders van installatie-media vermeld worden.

Installatie-medium zelf maken

GNU/Linux downloaden
Downloaden en branden Usb-stick

Ga naar de website van de door jou gekozen distributie. Daar kun je zogenaamde cd- en dvd-images ofwel iso-bestanden downloaden.

Installatie-disc maken

Het iso-bestand brand je op cd of dvd (één iso-bestand per disc). Veel brand-programma's ondersteunen het branden van iso-bestanden. Vaak moet je vóór het branden wel expliciet aangeven dat het om een iso-bestand gaat.

Installatie-usb-stick maken

Het is ook mogelijk om het iso-bestand op een usb-stick te zetten. Maar let op: dit doe je niet met kopiëren en plakken. Je hebt hiervoor een speciaal programma nodig, zoals bijvoorbeeld UNetbootin of Etcher (draait allebei op Windows, macOS en GNU/Linux).

3. Installeer of probeer GNU/Linux

Let op!

De harde schijf of de partitie van de harde schijf waarop je GNU/Linux installeert, zal volledig worden gewist. Staan er nog bestanden op die je wilt bewaren, maak hiervan dan een kopie. Zie ook de tips.

En nu het échte werk!

  1. Plaats de installatie-disc in de cd/dvd-speler of steek de installatie-usb-stick in een usb-poort.
  2. Start of herstart je computer.
  3. Zorg ervoor dat je computer opstart vanaf de installatie-disc of vanaf de installatie-usb-stick. Dit doe je met behulp van het boot menu of de BIOS/UEFI (zie beneden voor meer uitleg).

Er zijn nu verschillende mogelijkheden (afhankelijk van de gekozen distributie):

  • Het installatie-programma wordt opgestart.
  • GNU/Linux wordt opgestart (zonder dat er iets wordt geïnstalleerd).
  • Je kunt zelf kiezen: GNU/Linux "live" opstarten of GNU/Linux installeren.

Als het installatie-programma wordt opgestart, volg dan goed de instructies. Weet je bij een optie niet wat je moet kiezen, kies dan voor de standaard­instelling. Ga eventueel naar de website van de door jou gekozen distributie voor meer gedetailleerde informatie over de installatie.

Wordt GNU/Linux opgestart, dan kun je het op je gemak uitproberen, inclusief de programma's die erop draaien. Als je GNU/Linux wilt installeren, start dan het installatie-programma (meestal gaat dit via een snelkoppeling op het bureaublad).

Opstarten vanaf een installatie-medium

Boot menu

Via het boot menu kun je aangeven vanaf welk medium (harde schijf, disc, usb-stick) de computer moet opstarten.

Het boot menu kun je openen door op een bepaalde toets te drukken vóórdat het besturings­systeem opstart. Welke toets dat is, hangt af van je computer. Veelgebruikte toetsen zijn: Esc, F2, F10, F12. Kies in het boot menu de installatie-disc of de installatie-usb-stick en druk vervolgens op Enter.

BIOS/UEFI

Heeft jouw computer geen boot menu, verander dan de opstartvolgorde (Engels: boot order) in de BIOS of UEFI. Dit is iets ingewikkelder dan het geruik van het boot menu.

Ook de BIOS/UEFI kun je openen door op een bepaalde toets te drukken vóórdat het besturings­systeem opstart. Veelgebruikte toetsen zijn: F1, F2, Esc, Del. In de BIOS/UEFI ga je naar boot of boot order (of iets wat daar op lijkt). Daar zet je de installatie-disc of de installatie-usb-stick helemaal bovenaan in het lijstje (hoe je dat precies doet, hangt weer af van je computer). Sla de wijziging op en verlaat de BIOS/UEFI.